Freud'a Göre Rüyaların Anlamı Nedir?

Freud'a Göre Rüyaların Anlamı Nedir?

Kaynak: Wannart

      

   Psikanalizin Babası sıfatıyla benimsediğimiz Avusturyalı nörolog Sigmund Freud, özellikle ahlak ve cinsellik üzerine olan görüşleri oldukça değerli olan bir dahi. Bu hususların yanında, rüyalar hakkında yapmış olduğu çalışmalar da hem kendi kariyeri hem de psikoterapi tarihi açısından fazlasıyla önemli: Freud’un kitaplaştırdığı ilk çalışmalarından biri olan iki ciltlik Düşlerin Yorumu (Die Traumdeutung) eseri, 1900 yılında yayımlandığında ise zamanında olumlu-olumsuz birçok yorum almış. Ancak an itibariyle bu eser, rüyaların yorumlanması konusunda sorularına cevap arayan birçok insanın evinin kütüphanesinde bulunabilen bir kaynak.

Bununla birlikte, şu an unutmamamız gereken bir gerçek var: Rüya konusunda her ne kadar tıp, psikoloji ve hatta teknoloji alanında birçok ilerleme kaydedilse de bir soruya hala kesin bir cevap alamıyoruz: “Rüyaların anlamı nedir?”

Yeryüzündeki çoğu insanın cevabını merak ettiği bu soruya kısmen de olsa sistematik bir cevap veren Freud, psikanaliz çerçevesi içinde rüyaları da bilinç dışı kavramına indirgiyor. Bu kavramı ise psikolojik metinlerde sıkça karşılaştığımız buzdağı teorisi görselinden tanıyoruz. Bu benzetmeye paralel olarak genelde bilinçaltı olarak da adlandırılan söz konusu kavram, Freud’a göre aynı zamanda bizi rüyalarımızla birbiriyle bağlayan bir bağ. Dışarıdan görünen kişiliğimizi oluşturan bu bilincimizin derinlerinde görünmeyen bir yapı daha var. İşte o bilinç dışı yerdeki esas benliğimiz de rüya gördüğümüz uykularda bize daha da görünür bir hale geliyor.

Freud’un bu varsayımını daha net bir şekilde açalım: Ona göre rüyalar, insanların etik değerler sonucu kendini bazı konularda “frenlemesi” ve toplumsal baskılar sonucu bastırdıkları düşünce ya da duyguların bir nevi dışavurumu. Yani kısaca, bilinç dışının ön plana çıkması olarak da değerlendirebiliriz. Hatta rüyaların çoğunu da Oidipus Kompleksi’ne bağlayan Freud, bir şekilde bastırılmış dürtülerin bastırılmakla aslında ortadan kalkmadığını ve bu arzularla böylece farklı yollardan karşılaştığımızı ifade eder.

Uğruna oneiroloji isimli bir bilim dalı bile olan rüyaların incelenmesi hususu, aslında oldukça ucu açık bir konu. Adeta birçok parçasına ulaşılamayan bir yapboz gibi! Bu nedenle de Düşlerin Yorumu eserinde de anlatıldığı gibi, rüyanın bir dilek gerçekleşmesi olduğu; ancak bunun hem doğrudan hem de dolaylı bir yoldan gerçekleşebileceği ifade ediliyor. Freud’a göre bazı rüyalarda verilmek istenen mesaj ve bilinç dışı hissiyat çok açıktır; bazılarında ise bu doğrudan gösterilmez ve bu nedenle de bir çarpıtma yöntemi kullanılır. Rüyada görülen asıl içerik ve bunu esasen oluşturan düşünsel içerik ayrımı da bu nedenle önemli. Günümüzde de cevabını en çok merak ettiğimiz sorulardan biri olan “Rüyaların Gerçek Anlamları” konusu, aslında söz ettiğimiz düşünsel içeriğin neyi ifade ettiği ile ilgili; çünkü asıl içeriği ve içerdiği o kişisel anlamı ise içten içe çok iyi biliyoruz.

Aynı zamanda muazzam bir müzik grubuna ismini veren, uykunun rüya görülen kısmı olan R.E.M. (Rapid Eye Movement) bölümünde gözlerimiz aslında gerçekten de ismine yakışır bir şekilde hareket edip oynuyor. Bu sebeple, beynimiz de bu evrede aslında fazlasıyla çalışmaya devam ediyor. Buna paralel olarak, haliyle bilinçaltı da görev görüyor. Uykusundan R.E.M. evresinde uyanan insanların ise büyük bir bölümü, gördüğü rüyayı hatırlayabiliyor. Ardından, ya rüya tabirleri kitaplarına bakıyor ya da şimdi çoğumuzun yaptığı gibi basitçe Google'layarak etkisi altında olduğu rüyaya bir anlam bulmaya çalışıyor. Freud’a göre ise aradığımız cevabı görebilmek aslında hiç de zor değil; sadece buzdağının görünmeyen kısmının farkında olmalıyız, hepsi bu!

Kaynak:1.

Devamı

Sunay Akın'ın Muazzam Hikaye Anlatıcılığının Sırrı Nedir?

Sunay Akın'ın Muazzam Hikaye Anlatıcılığının Sırrı Nedir?

Kaynak: Wannart

     

       Ülkemizin en saygıdeğer sanatçılarından biri olan Sunay Akın, özellikle edebiyat ve tarih yollarını kullanarak toplumumuzun kalbinin en derinine ulaşabilmiş bir isim. Bu başarısını ise oldukça özgün bir nitelikle; araştırmacı yazar / şair kişiliği ile gerçekleştiriyor. Kendine özgü hikaye anlatma yeteneğini kullanarak bunu başaran sanatçı, böylece toplumun da 7’den 70’ine kolayca ulaşabiliyor. Hakkında şurada özel bir sayfa açtığımız Akın, hikayelerini ise yayımlanan 20’den fazla kitabı, televizyon programları ve tek kişi yaptığı sayısız gösteriler aracılığıyla kitlelerle paylaşıyor. Entelektüel birikimini, toplum için bu denli etkili kullanma amacında olan sanatçı, aynı zamanda da 2005 yılında kurmuş olduğu İstanbul Oyuncak Müzesi’yle de kültürümüze değer katmaya devam ediyor.

            Peki, onu okuyan ya da dinleyen birçok kişinin ağzını açık bırakan ve gösterilerinin hemen hemen hepsinde ayakta alkışlanan bu değerli insanın sırrı nedir? Tabii ki bunun kesin bir formülünü veremeyiz; ancak en azından onun bu muazzam hikaye anlatıcılığı hakkında birkaç gözlem yapabiliriz. Bunun için de öncelikle isterseniz Ekşi’ye konuk olduğu şu videoda bahsedildiği gibi kendisine layık görülen sıfat hakkında konuşalım: Videoda Akın’a dünyadaki Storytelling (Hikaye Anlatıcılığı) sanatının ülkemizdeki temsilcisi olup olmadığı soruluyor. O ise kendini "2000’li yıllardaki meddah kültürünün bir temsilcisi" olarak ifade ediyor. Bununla birlikte sanatçı, Ferhan Şensoy üstadın ismini de orada anmadan geçmiyor.

            Modern meddahımız Sunay Akın’ın hikaye anlatıcılığı üzerine düşünüldüğünde akıllara ilk başta samimiyet geliyor: Özellikle, tek kişilik gösterilerindeki öykülerini -haliyle- defalarca anlatıyor olmasına rağmen, her seferinde gözlerindeki o tutkuyu kaybetmemesi gerçekten olağandışı bir yetenek. Sanatçı, yaptığı işe tutkuyla bağlı olduğu için hikayelerini de insanlara aktarırken olabildiğince samimi bir anlatım kullanıyor. Hatta sadece gösterilerinde de değil, bir zamanlar televizyondaki Yaşamdan Dakikalar programında ve konuk olarak katıldığı birçok yerde bunu hissedebilmek mümkün. Bunun da ötesinde, YouTube’da süresi kısa ancak bıraktığı etki uzun olan hikayeler anlattığı kendi kanalında da bunu görebiliyoruz. Bu mecranın bir başka değerli üyesi olan Barış Özcan’ın üslubuna benzer doğrudan bir anlatımla Küp başlığı altında paylaştığı bu öykülere şuradan ulaşabilirsiniz.

            Üzerine dikkat çekmek istediğimiz ikinci bir nokta ise Akın’ın yazar ve şair kimliği. Sanatçı, yıllardır Türk edebiyatına birçok değerli eser kazandırmasının yanında anlatıcılığını da bu şekilde mükemmelleştirmeyi başarıyor. Örneğin, bu anlamda akıllara gelen ilk örneklerden olan İlber Ortaylı ve Ahmet Ümit gibi devasa isimler ya da Hakan Günday gibi günümüz sanatçıları, hem yazarak hem de konuşarak anlatma sanatının ustaları. Akın’ın da özellikle şiire olan büyük aşkı ve yeteneği sayesinde, hikayelerini bizimle paylaşırken kelime kullanımındaki şairane dokunuşları onu oldukça farklılaştırıyor. Böylelikle, hikayedeki giriş-gelişme-sonuç bağlamını gerçekten de olabilecek en sanatsal şekilde karşısındakilere sunuyor. Örneğin Akın’ın, Atatürk ilkelerine bağlı eğitimciler yetiştiren İzmir’deki Kurşun Kalem Eğitim Vakfı için yaptığı şu konuşma, bunun en başarılı örneklerinden biri.

Bunların yanında, sanatçının bir de tiyatro oyunculuğu kimliği eklendiğinde ise anlatımı ister istemez daha da renklenmiş oluyor. Özellikle, konuştuğundaki bedel dili ve dinleyiciyle kurduğu göz teması bu çeşitliliğe örnek gösterilebilir. Mesela, “Atatürk'ün bilmediğimiz halktan hali nasıldı?" gibi bir soruya verdiği etkileyici cevap olan şuradaki hikayeyi anlatışında Mesut Yar ve Cahit Berkay’la aralarında kurduğu muazzam bağa göz atabilirsiniz. Bununla birlikte, sanatçının bireylere olan bu hitabeti, topluluklara da neredeyse aynı derecede etki ediyor: Abbas Güçlü’nün programında üniversite öğrenciliği ve toplumdaki ötekileşme hususlarına değindiği şu video da buna bir örnek.

Genel olarak ise aslında Sunay Akın’ın hikaye anlatıcılığı yeteneği hakkında ne yazılıp çizilse az; çünkü o kendine özgü bir şekilde devam ettirdiği bu tutkusunu ülkemizde özenli bir şekilde yapan birkaç isimden biri. Tabii ki masa başında yazarken, sahnede ya da televizyonda birçok tekniği ve taktiği de var. Mesela, önemli bir tarihi kişiliği anlatırken onun ismini hikayenin en sonuna saklaması gibi şaşırtıcı sonları buna bir örnek (Bkz. Nasrettin Hoca). Ancak, bunlar onun işini icra ettiği anda sahip olduğu en önemli kozları değil; çünkü aslında onun başarısındaki en büyük sırrı duyguları: Anlattığı insanlara ve ülkesine olan gerçek sevgisi!

Kaynak: 1.

Devamı

George R. R. Martin, J. R. R. Tolkien'ın Kaleminden Ne Kadar Etkilendi?

George R. R. Martin, J. R. R. Tolkien'ın Kaleminden Ne Kadar Etkilendi?

Kaynak: Wannart

    

        Syrio Forel: “Ölüm Tanrısı’na ne diyorduk?”

        Arya Stark: “Bugün değil.”

Bunun gibi birçok akılda kalıcı diyaloğa sahip A Game of Thrones (1996) isimli roman, ilk önce A Song of Ice and Fire isimli fantastik kitap serisinin ilk eseri oldu. Daha sonra da hepimizin bildiği üzere, günümüzün en değerli sanat eserlerinden biri haline gelen aynı isimli diziye evirildi. 1948 doğumlu Amerikalı yazar George Raymond Richard Martin de bu dünyayı yaratmasının sayesinde, çağımızdaki fantastik edebiyatın en değerli ismi haline geldi. Westeros, Essos ve Sothoros kıtalarının oluşturduğu bu büyülü dünya, köklü ailelerin tahtı ele geçirmek için birbirleriyle olan -fiziksel ve psikolojik- savaşını ele alıyordu. Bu olağanüstü roman serisi, ilk yayımlandığında çok fazla ödüle layık görülse de devasa bir kitleye hitap edemedi. Eserler, dizinin 2011 yılında çıkmasıyla birlikte anca o yıl New York Times Bestseller ünvanına kavuşabildi.

Büyülü yaratıklar, epik savaşlar, ejderhalar ve fantastik mitler söz konusu olduğu için, George R. R. Martin’in romanları da ister istemez bu kavramların babası'nın eserleriyle kıyaslanacaktı: The Hobbit, The Lord of the Rings ve The Silmarillion mükemmelliklerinin yaratıcısı olan J. R. R. Tolkien, 1937 yılında adım attığı -ve hatta baştan yarattığı- fantastik edebiyatı günümüzdeki başarılarına ulaştıran yegane yazardı. Martin de her ne kadar en büyük ilhamının şuradaki BBC röportajında belirttiği üzere Marvel’ın en büyük ismi Stan Lee olduğu açıklamış olsa da özellikle yazmaya ilk başladığında Tolkien’a resmen hayran olduğunu birçok yerde belirtiyor. Hatta bunun üzerine TIME dergisi, Martin’i burada Amerikalı Tolkien olarak bile nitelemişti.

Martin’in şu videoda ifade ettiği üzere Tolkien’ın kendisini lise yıllarının başlarında derinden etkilediğini anlayabiliyoruz. Ayrıca Martin, söz konusu piyasanın “Tolkien özentisi” yazarlarla kaynadığını düşünüyor. Bu özentiliğin ise olabildiğince sığ bir anlayışla işlendiğini ve piyasadaki birçok fantastik romanın klişelerle dolu olduğunu belirtiyor. Ayrıca, beyaz giyen iyilerin siyah giyen kötüleri yenmesi sıradanlığını sürekli okuduğumuzu vurguluyor. Bu noktaya ilginç bir detay ekleyelim: Game of Thrones’taki kötü adamların bembeyaz, iyilerin ise siyahlar içinde olması, kendi savunduğu bu klişe karşıtlığının aslında muazzam bir örneği.

Amerikan PBS kanalına vermiş olduğu şuradaki röportajda da Martin, The Lord of the Rings’in onu gençlik yıllarında ne kadar etkilediğini acayip samimi bir dille anlatmaya devam ediyor.

(LOTR Spoiler)

Hatta yazar, bu serinin en önemli isimlerinden Gandalf’ın ölümünün onu inanılmaz derecede yıktığını anlatıyor. Hatta “Conan’da Conan’ın ölmesi gibi bir şey bu!” diyor. Ancak o an Martin şunu anlıyor ki, Gandalf bile öldüyse, kendi romanlarında da hiçbir karakter ölümsüz değildir; herkes gerçek hayattaki gibi her an ölebilecek korkusuyla kaleme alınmalıdır.

(Game of Thrones Spoiler)

Bunun sonucu olarak ise, tahmin ettiğiniz üzere, hikayenin bir nevi ana karakteri olan Ned Stark’ın henüz ilk sezonda sonu geliyor. Gerçekten de hiç beklenmeyen ve inanılmaz orijinal bir olaydı bu. Sadece bu ölüm bile aslında bizlere Tolkien’ın Martin üzerindeki derin etkisi hakkında bir kanıt oluyor.

Bununla birlikte Martin, The Wheeler Centre’daki şu konuşmasında ise yine tüm insanların ölebileceği gerçeğini kendi sanatına aktardığını belirtiyor. Ayrıca, tam olarak “Art needs to reflect life” cümlesini kuruyor yani sanatın gerçek hayatı yansıtması gerekliliğini savunuyor. Hatta böylece, Game of Thrones evreninin meşhur mottolardan olan Valar Morghulis'in de aslında anlamının “Tüm insanlar ölmeli” olduğunu bizlere yeniden hatırlatıyor.

“Art needs to reflect life”

Yazarın, popüler karakterlerini “gözünü kırpmadan” öldürmesine ise özellikle internet ortamı hiç tepkisiz kalamamıştı. Mesela şu Google aramasıyla hakkında üretilen ufak esprilere göz atabilirsiniz. Hatta bunun da ötesinde, işin daha fazla mizah kısmına girecek olursak, George R. R. Martin, J. R. R. Tolkien’ın kaleminden ne kadar etkilendi? sorusuna karşılık olarak Epic Rap Battles of History’nin 5. Sezonunun şuradaki bölümüyle yüzleri gülümseten bir cevap alabilirsiniz. Ayrıca bunların dışında ek bilgi olarak, Martin’in de tıpkı Tolkien gibi “kağıt üzerindeki” isminde iki tane R kullanmasının da bir tesadüf olmadığını söyleyebiliriz.

Bütün bu örnekler sonucunda şu sonucu çıkarabiliriz ki, Tolkien olmasa LOTR dışında Game of Thrones gibi bir şaheseri de izleyemeyecektik. Bu nedenle hem ona hem de ilham verdiği sayısız yazara teşekkür ederiz!

Kaynak: 1, 2, 3.

Devamı